Begroting 2019

Bestuurlijke hoofdlijnen

Inleiding

Inleiding

's-Hertogenbosch toekomstbestendig
Over het geheel genomen gaat het goed met ’s-Hertogenbosch. In vergelijking met veel andere gemeenten presteren we op tal van terreinen bovengemiddeld. Ook de ontwikkeling van de gemeentelijke financiën ziet er positief uit. Maar hoe klinkend veel cijfers ook zijn, zij bieden geen enkele garantie voor de toekomst. Ontwikkelingen volgen elkaar steeds sneller op. Dit vraagt om een gemeente ’s-Hertogenbosch die daar flexibel mee om weet te gaan. En zich daarop kan aanpassen.

We voldoen aan de randvoorwaarden om in te kunnen spelen op de toekomst. Er is een rijke voedingsbodem waar we actief gebruik van willen maken. Zo wordt hier van oudsher handel bedreven en worden relaties gelegd. En sinds jaar en dag zijn we een echte bestuursstad. ’s-Hertogenbosch is daarnaast een plaats van kwaliteit waar de historie het fundament is voor nieuwe ontwikkelingen. Mede daardoor is het ook een gemeente met grote aantrekkingskracht. Inwoners en bezoekers ontmoeten elkaar hier graag. Overigens niet alleen vanwege de historische binnenstad. Het sterke culturele leven, het goede sportklimaat, de groene woonomgeving en de relatieve veiligheid dragen hier eveneens aan bij.

Om richting te geven aan ons handelen stellen we een agenda voor ‘s-Hertogenbosch op. Deze moet eraan bijdragen dat de gemeente ’s-Hertogenbosch blijvend mee kan doen in de 21e eeuw. Met de beoogde agenda geven we een scherper profiel aan onze gemeente. We maken zo duidelijk richting inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners welke kant wij op willen. Meer focus in ons citymarketingbeleid helpt daarbij eveneens. Zo zorgen we dat onze gemeente duidelijker op de provinciale en (inter)nationale kaart komt te staan. Met de agenda voor ‘s-Hertogenbosch kiezen we bewust niet voor een gedetailleerd toekomstbeeld. Zulke toekomstvisies zijn snel achterhaald. Ontwikkelingen volgen elkaar immers in rap tempo op. Het is nog een zoektocht hoe we komen tot de door ons beoogde agenda. Daar betrekken we graag tal van partijen bij, waaronder uw raad.

Het is onze ambitie duidelijk kleur te geven aan deze bestuursperiode. We willen een beweging tot stand brengen waarmee ’s-Hertogenbosch zich verder ontwikkelt. En verrassend is voor inwoners en bezoekers. En werken zo aan de verdere ontwikkeling van ’s-Hertogenbosch. We doen dat met een bestuursstijl waarvoor de hashtags uit het bestuursakkoord ons uitgangspunt vormen. Dit zijn #samen, #duurzaam en #vernieuwend. Zij vormen het richtsnoer voor alles wat wij doen.

Aan #samen geven we invulling met partnership. Op tal van maatschappelijke opgaven kunnen we niet alleen een antwoord geven. Daar hebben we andere partijen binnen en buiten onze gemeente hard voor nodig. We doen ook een beroep op de Bossche samenleving om ons hierbij te helpen. Juist in onze gemeente heeft het door ons nagestreefde partnership grote kans van slagen. Samenwerken, netwerken en het bouwen aan relaties zit per slot van rekening in het DNA van ’s-Hertogenbosch. En tal van bestaande initiatieven laten dit al zien.
Maatschappelijke initiatieven geven we meer ruimte. Dat betekent niet dat onze betrokkenheid daarbij eindigt. Ook niet dat we op termijn weer initiatieven overnemen. Het door ons beoogde partnership vraagt om een andere houding van ons als gemeentebestuur. In plaats van voornamelijk zelf te organiseren, moeten we veel meer gaan faciliteren. Maar dit kan niet onvoorwaardelijk. We gaan daarbij wel uit van wederkerigheid. En verwachten een constructieve opstelling en redelijkheid van onze partners. Dat betekent ook dat we het wel eens niet met elkaar eens kunnen zijn.

Voor #duurzaam kiezen we voor een programmatische aanpak. Die richt zich vooral op duurzame mobiliteit, energielandschappen/windmolens, gasloos bouwen/energieplannen en samenwerking met het bedrijfsleven. Beleid op andere terreinen moet natuurlijk evengoed zoveel als mogelijk duurzaam zijn. Niet alleen vanwege het milieu, zeker ook met het oog op toekomstige generaties. Duurzaamheid verankeren we daarom eveneens in andere beleidsontwikkelingen. Dat doen we bijvoorbeeld al bij bestemmingsplannen. En gaan dat doen binnen onder meer het nieuwe evenementenbeleid en de planvorming voor de nieuwbouw van ons werkbedrijf Weener XL.

Net als de samenleving worden maatschappelijke opgaven steeds complexer. De oplossing hiervoor ligt niet uitsluitend bij ons als lokale overheid. De gehele lokale samenleving heeft hierbij een rol te vervullen. Als gemeente zijn we slechts één van de spelers. Daarbij houden we uiteraard wel bepaalde verantwoordelijkheden. Bijvoorbeeld om ervoor te zorgen dat alle inwoners zoveel mogelijk kunnen deelnemen aan de lokale samenleving. En bij het behartigen van het algemeen belang en het verdedigen van publieke waarden. Vanuit dat gegeven gaan we binnen #vernieuwend op zoek naar nieuwe werkwijzen en oplossingen. Dit doen we onder meer binnen ons economisch beleid en op het vlak van digitalisering. Maar we willen innovaties van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties waar dat kan ook faciliteren. Innoveren vraagt wel om het accepteren van risico’s. En de erkenning dat niet altijd alles lukt.

In 2019 invulling geven aan #samen, #duurzaam, #vernieuwend
Een aantal opgaven en knelpunten vraagt al langer om een antwoord. Binnen de bestuursstijl die we nastreven, past het niet deze vooruit te schuiven. We kiezen er daarom voor deze in 2019 aan te pakken. Hierdoor is er beperkt geld voor nieuw beleid. Dit laat onverlet dat we de komende jaren werken aan de realisatie van de ambities uit het bestuursakkoord. Dit doen we volgens een gefaseerde aanpak. Zodra onze plannen verder vorm en inhoud krijgen, reserveren we de middelen die daarvoor nodig zijn. Het is bovendien onze ambitie om daarvoor ook meer externe middelen aan te trekken. Bijvoorbeeld door provinciale, landelijke of Europese subsidies aan te vragen. Daarin zijn we zeker kansrijk gezien de kwaliteit waarvoor ’s-Hertogenbosch staat. Langdurige financiële houdbaarheid en een sluitende meerjarenbegroting vormen ons uitgangspunt. Net als het niet verhogen van de woonlasten voor inwoners anders dan met een inflatiecorrectie.

Duurzaamheid is één van de grootste opgaven voor de komende jaren. In 2019 zetten we daarom grotere stappen om onze gemeente te vergroenen. Hoe we komen tot een duurzaam ‘s-Hertogenbosch is niet alleen inhoudelijk, maar zeker ook in financieel opzicht een groot vraagstuk. De groene draad #duurzaamheid uit het bestuursakkoord kleuren we daarvoor verder in. Daarbij vergeten we de andere groene draden #samen en #vernieuwend uiteraard niet.

We zetten onder meer concrete stappen waar het gaat om duurzame mobiliteit. Specifiek richten we ons op elektrisch rijden, schone bevoorrading en bevorderen en ontwikkelen van duurzame en slimme mobiliteitsconcepten. Waar het gaat om infrastructuur gaan we verder met de voorbereidingen voor de afronding van de 30 kilometer binnenstadsring. En voeren enkele projecten uit ter voltooiing van het fietsnetwerk binnen onze gemeente. We starten tevens een experiment met de gedeeltelijke afsluiting van de Onderwijsboulevard. Dit in aanloop naar de verdere groene campusontwikkeling in combinatie met het Westerpark. Voor grootschaliger duurzame mobiliteit is technologie van belang. In dat licht maken we het mogelijk laadinfrastructuur te realiseren op verschillende plekken in onze gemeente. En doen dat waar nodig ook zelf. We zetten bovendien in op gedragsbeïnvloeding en starten een stimuleringsprogramma elektrisch rijden. Op duurzaamheidsgebied helpen we daarnaast groene daken en gevels te realiseren. En planten het dubbele aantal bomen dan het gemiddelde van de afgelopen jaren.

Sommige onderdelen van het duurzaamheidsprogramma moeten nog verder worden uitgewerkt in concrete plannen en projecten. Dat doen we samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en mede-overheden. De plaatsing van windmolens op agrarische percelen in de Rosmalense Polder is één van de gespreksonderwerpen. En we gaan in overleg over wat nodig is om te komen tot aardgasvrije woningen. Dit als onderdeel van de op te stellen energietransitieplannen per wijk. Samen met bedrijven geven we invulling aan een nieuwe samenwerking op energietransitie gebied.

Welke duurzaamheidsmaatregelen in de toekomst nodig zijn, is nog niet over de volle breedte precies bekend. Dat de benodigde transitie om omvangrijke investeringen vraagt wel. We vormen om die reden een duurzaamheidsfonds. Ons doel is dit fonds de komende jaren te laten groeien in omvang. Zo zorgen we voor voldoende geld naarmate het duurzaamheidsprogramma meer en meer in de stroomversnelling komt. Over het precieze gebruik van het fonds willen we met uw raad in gesprek. Wanneer is er een verantwoordelijkheid voor ons als gemeente om te investeren en wanneer niet?

Het komende jaar werken we verder aan het verzilveren van kansen en het oplossen van een aantal knelpunten dat al langer speelt. Zo vitaliseren we de huidige sportinfrastructuur, inclusief ‘De Plek’. We dringen hiervoor het tekort op het budget sportaccommodaties terug. Ook maken we het Parkeerbedrijf toekomstbestendig. We investeren bovendien in een nieuwe, doorvaarbare Sluis 0. De verdere ontwikkeling van het Zuid-Willemspark krijgt hiermee een impuls, samen met de vergroening van dit gebied en de verdere planvorming voor een vesting- annex watermuseum in het Kruithuis.
Omdat we een sociale gemeente willen zijn en blijven, maken we eveneens geld vrij voor het oplossen van knelpunten binnen het sociaal domein. Bijvoorbeeld om samen met partners de bestaande wachtlijstproblematiek in de jeugdzorg zoveel mogelijk terug te dringen. We sturen daarbij meer op ontwikkeling en participatie en minder op zorg alleen. Onder meer langs die weg geven we samen met partners invulling aan het programma Positieve Gezondheid. Daarbij is het tevens ons doel de zorg te vereenvoudigen waar dat kan. We blijven inwoners die dit nodig hebben natuurlijk ook helpen om (weer) duurzaam aan het werk te komen. En zetten daarvoor bewezen instrumenten als loonkostensubsidie onverminderd in. De in de vorige bestuursperiode benoemde ambitie ten aanzien van beschermingsbewind blijkt niet realiseerbaar te zijn. Ondanks een voorzichtige positieve ontwikkeling is geen sprake van een afname in het veronderstelde tempo.

Het jaar 2019 staat ook in teken van talentontwikkeling. Alle inwoners en in het bijzonder jongeren moeten zichzelf mogen zijn en uitgedaagd worden hun talenten te gebruiken en te ontwikkelen. Dat stimuleren we onder meer met het onderwijsinnovatiefonds. We doen onderzoek naar de effectiviteit hiervan. En brengen waar mogelijk verbeteringen aan. Bovendien zetten we in op de verdere ontwikkeling van jongerenwerk via PowerUp073. Jongeren krijgen via dit netwerk onder meer individuele begeleiding en coaching op maat en een aantrekkelijk (activerend) activiteiten aanbod. Daarnaast helpt Cityboost jonge inwoners de weg te vinden naar subsidieregelingen. Zo krijgen zij de kans hun ideeën te realiseren en invloed uit te oefenen op hun eigen leefomgeving.
Goede onderwijshuisvesting blijft natuurlijk ook van belang. Vandaar dat we investeren in bijvoorbeeld de afronding van de renovatie van de Sancta Maria Mavo. En in de nieuwe huisvesting van de school Oberon door vernieuwbouw en uitbreiding van de naastgelegen Aquamarijn school. Op deze locatie realiseren we bovendien een nieuwe, grotere sportzaal Rijnstraat. Dit is mogelijk door een slimme combinatie te maken met de renovatie van De Driestroom en het Rondeel.

Begin 2019 is de fusie van de Bibliotheek, Muzerije en Babel afgerond. Samen met de nieuwe organisatie gaan we door met de verdere planvorming. Zowel waar het gaat om de financiële toekomst als het inhoudelijk concept. Centraal staan de verschillende diensten die aangeboden gaan worden aan diverse groepen inwoners. Dit vanuit een goed toegankelijke voorziening. Hiervoor vormen de huidige in gebruik zijnde panden het uitgangspunt.

De lokale woningmarkt staat steeds meer onder druk. Zowel in ’s-Hertogenbosch, als ook in Rosmalen, Nuland en Vinkel. Om hier iets aan te doen, zetten we ons conform het bestuursakkoord in voor voldoende passende en zo duurzaam mogelijke woningen. Plannen voor meer dan 5.000 woningen zijn in voorbereiding. Naar verwachting worden in 2019 tussen de 850 en 900 woningen gebouwd, waarmee we het nagestreefde aantal voor dat jaar halen. Bovendien werken we plannen uit voor kansrijke binnenstedelijke ontwikkelingen, zoals de stedelijke knoop rondom station Oost en de huidige locatie van Weener XL. En we zetten in op doorstroming om ook langs die weg de lokale woningmarkt te verlichten. Dit stimuleren we onder meer door het bouwen van tijdelijke woningen voor starters mogelijk te maken.

Aan de groene draad #vernieuwend geven we in 2019 mede vorm en inhoud door de campus- en clusterontwikkelingen op het gebied van ICT aan te jagen. Bijvoorbeeld door de herontwikkeling van de Grasso tot hotspot voor innovatieve ICT-bedrijven. En met onze bijdrage aan de Den Bosch Dataweek. Door ‘s-Hertogenbosch op de kaart te zetten op het gebied van datascience versterken we ons economisch profiel. Maar het kan ook een bijdrage leveren aan vernieuwende oplossingen voor complexe opgaven. Daar hoort een gemeentelijke organisatie bij die vooruitstrevend is waar het gaat om het gebruik van ICT-toepassingen. En dus investeren we in digitalisering. Dit biedt kansen bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Ook ontstaan hierdoor mogelijkheden om onze taken efficiënter uit te voeren, de gemeentelijke dienstverlening verder te verbeteren en transparantie en vertrouwen te vergroten.

De groene draad #samen vullen we niet alleen in op het gebied van duurzaamheid. Samenwerking zoeken we over de volle breedte. Bijvoorbeeld om op termijn te komen tot wijk- en dorpsontwikkelplannen. Maar ook binnen een nieuw Integraal Veiligheidsplan 2019-2022 doen we een beroep op de lokale samenleving. Want alleen gezamenlijk kunnen we zorgen voor een veilige en prettige leefomgeving. Dit uitgangspunt vormt eveneens het fundament onder het nieuwe toezicht- en handhavingsbeleid. Dat betekent niet op iedere hoek van de straat een handhaver, maar de juiste dingen doen op het juiste moment.
Participatie vormt tevens een belangrijke pijler onder de nieuwe Omgevingswet die in 2021 van kracht wordt. Dit met als doel om de kwaliteit van de oplossingen te vergroten. En ervoor te zorgen dat verschillende perspectieven, kennis en creativiteit in een vroegtijdig stadium worden betrokken. Dit streven past naadloos bij de groene draad #samen uit het bestuursakkoord.